اقدامات اولیه در سوختگی حیوانات

مقدمه

سوختگی یکی از اورژانس های مهم و تهدیدکننده حیات در دامپزشکی است که میتواند حیوانات خانگی، دامهای مزرعه و حیات وحش را درگیر کند. این آسیب تنها به پوست محدود نمیشود؛ بلکه در سوختگیهای متوسط تا شدید، اختلالات سیستمیک متعددی از جمله شوک هیپوولمیک، اختلالات الکترولیتی، پاسخ التهابی شدید، عفونت، سپسیس و نارسایی چند اندامی ممکن است رخ دهد. به همین دلیل، درمان بیماران سوختگی نیازمند یک رویکرد جامع است که علاوه بر مراقبت از زخم، بر تثبیت وضعیت عمومی بیمار و پیشگیری از عوارض تمرکز داشته باشد!

در هنگام آتش گرفتن بدن حیوان چه کنیم؟

حیوانات به دلیل پوشش موی زیادی که دارند ممکن است، دچار سوختگی و آتش سوزی شوند. چنانچه دیدید حیوان در حال سوختن و آتش گرفتن است، اولین اقدام این است که نگذارید حیوان بدود زیرا این کار باعث شعله ور تر شدن آتش میشود. در اقدام بعدی باید منبع و دلیل آتش سوزی را پیدا کنید. 

1- چنانچه آتش سوزی به دلیل ریختن مایعات قابل اشتعال، مثل بنزین و نفت و گازوئیل روی بدن حیوان است، فوراً یک پتو یا  پارچه ی خیس و غیرقابل اشتعال را دور حیوان بپیچید تا آتش خفه شود. چنانچه این مورد اثر بخش و یا در دسترس نبود میتوانید از کپسول آتشنشانی پودری یا فومی استفاده کنید. دقت کنید کپسول Co2 انتخاب مناسبی نیست، چرا که به دلیل خروج گاز بسیار سرد، می‌تواند باعث آسیب سرمایی شود و نباید مستقیماً روی بدن یا صورت حیوان استفاده شود. پودر های خاموش‌کننده نیز می‌توانند چشم و دستگاه تنفسی را تحریک کنند. به طور کلی استفاده از کپسول آتشنشانی برای خاموش کردن حیوان انتخاب خوبی نیست چرا که به شدت باعث آسیب و تحریک حیوان میشود اما در مورد سوختگی با بنزین ناچاریم این آسیب را به جان بخریم. دقت کنید تا حد امکان از کپسول آتشنشانی استفاده نکنید و سعی کنید با روش های ایمن تر آتش را خاموش کنید ولی اگر چاره ای نبود و کپسول را انتخاب کردید، دقت کنید که نازل را مستقیما روی سر و صورت حیوان نگیرید چرا که این کار خطرات استنشاقی و چشمی بسیار زیادی دارد. پاشیدن کپسول مستقیماً روی بدن هنوز هم بی‌خطر محسوب نمی‌شود.اما چنانچه محبور باشیم چاره ی دیگری نداریم!!! نکته مهم این است که در آتش سوزی با مایعات قابل اشتعال به هیچ وجه از آب استفاده نکنید. پاشیدن آب روی مایع قابل اشتعال باعث شعله ور تر شدن آتش و آسیب بیشتر میشود.

2- چنانچه منبع آتش مایعات اشتعال زا نیست، اقدام صحیح و درست پاشیدن حجم قابل ملاحظه‌ای از آب خنک(نه آب یخ) تمیز روی بدن حیوان است تا شعله خاموش شود. چنانچه آب در دسترس نبود حیوان را با یک پتو یا پارچه خیس غیرقابل اشتعال بپیچانید تا آتش خفه شود. چنانچه این مورد هم ممکن نبود در درجه آخر و در صورت ضرورت حیوان را به صورت کنترل شده و ایمن روی زمین صاف بغلتانید.
در مورد استفاده از کپسول آتشنشانی گفتنی است که کپسول آتش‌نشانی ترجیحاً برای خاموش کردن منبع یا محیط آتش است، نه پاشیدن مستقیم روی حیوان. پاشیدن مستقیم و نزدیک مواد خاموش‌کننده روی صورت، دهان و بینی حیوان توصیه نمی‌شود.
اگر آتش گسترده است و آب در دسترس نیست، کپسول آتش‌نشانی می‌تواند برای خاموش کردن شعله‌های محیط یا منبع آتش استفاده شود، اما استفاده مستقیم کپسول روی بدن حیوان باید آخرین گزینه و با توجه به نوع خاموش‌کننده باشد.

به عنوان سرپرست در هنگام سوختگی حیوان خانگی مان چه اقداماتی باید انجام دهیم؟      

مهم ترین اقدام شما، رساندن حیوان آسیب دیده به مرکز درمانی دامپزشکی است!
توجه کنید که سوختگی وضعیتی فوق العاده حاد و خطرناک است و چنانچه اقدامات درمانی با تاخیر شروع شوند می تواند جان حیوان دلبندتان را بگیرد. همانطور که گفتیم سوختگی فقط یک آسیب پوستی نیست، بلکه یک شرایط بحرانی خطرناک برای کل سیستم بدن است. پس لطفا تمام تلاش خود را بر این داشته باشید تا حیوان آسیب دیده را نزد دامپزشک ببرید!

اما تا زمان مراجعه به دامپزشک چه اقداماتی انجام دهیم؟

 در سوختگی های حرارتی، شستشوی محل آسیب با آب خنک به مدت  ۱۵تا ۲۰ دقیقه موجب توقف انتقال حرارت و کاهش آسیب بافتی میشود. استفاده از یخ توصیه نمیشود، زیرا باعث انقباض عروق و کاهش خونرسانی و همچنین آسیب به سلول ها خواهد شد. در سوختگی های شیمیایی، شستشوی فراوان و طولانی مدت با آب تمیز مهم ترین اقدام درمانی است. اگر ماده شیمیایی به صورت پودر روی پوست باشد، ابتدا باید بدون استفاده از آب از سطح بدن پاک شود، زیرا ممکن است ترکیب پودر و آب حرارت زا باشد!

پس از معالجه و درمان حیوان توسط دامپزشک، چه اقدامی لازم است؟

در این مرحله حتما توصیه های دامپزشک را انجام دهید و چنانچه دارویی تجویز شده یا پانسمان باید تعویض گردد، حتما به دقت رعایت فرمایید! علاوه بر این اقدامات حمایت تغذیه ای هم به شدت مهم است. سوختگی های شدید موجب افزایش قابل توجه متابولیسم و تجزیه پروتئینهای بدن میشوند. بنابراین تأمین انرژی و پروتئین کافی برای حفظ عملکرد سیستم ایمنی، جلوگیری از تحلیل عضلات و تسریع ترمیم زخم ضروری است. چنانچه دامپزشک اجازه تغذیه را داده است یک رژیم غذایی غنی از پروتئین و انرژی و همچنین ریزمغذی ها به شدت به روند بهبود کمک میکند. پروتئین مهمترین ماده مغذی در ترمیم زخم است. در سوختگی، بدن برای ساخت کلاژن، تکثیر سلول ها، عملکرد سیستم ایمنی و بازسازی پوست به مقدار زیادی اسید آمینه نیاز دارد. همچنین تأمین انرژی کافی اهمیت زیادی دارد، اما تغذیه بیش از نیاز نیز میتواند مشکل ساز شود و باعث افزایش تولید دی اکسیدکربن، چربی سازی و اختلالات متابولیک شود. نیاز انرژی باید بر اساس شرایط بیمار، وزن بدن، شدت سوختگی و مرحله بیماری تنظیم شود. در بیماران بحرانی معمولا بهتر است تغذیه با مقدار کمتر آغاز شده و سپس بر اساس تحمل بیمار افزایش یابد. علائم عدم تحمل تغذیه شامل: استفراغ، نفخ شدید، اسهال و بدتر شدن وضعیت عمومی می باشد. برخی عناصر مهم عبارت اند از: روی، نقش مهمی در تکثیر سلولی، سنتز پروتئین، عملکرد سیستم ایمنی و ترمیم اپیتلیوم دارد. ویتامین A در رشد سلولی، عملکرد ایمنی و تشکیل بافت جدید نقش دارد. ویتامین C برای ساخت کلاژن ضروری است و در فرآیند ترمیم زخم اهمیت دارد. با این حال، مصرف مکمل ها باید بر اساس نیاز واقعی بیمار انجام شود، زیرا مصرف بیش از حد برخی ویتامین ها و مواد معدنی میتواند اثرات نامطلوب داشته باشد.

جمعبندی

سوختگی یک بیماری سیستمیک است و نباید تنها به عنوان یک آسیب پوستی در نظر گرفته شود. موفقیت درمان این بیماران در گرو ارزیابی سریع وضعیت حیاتی، تأمین راه هوایی، مایع درمانی مناسب، کنترل درد، مراقبت صحیح از زخم، حمایت تغذیه ای و پایش مستمر است. آشنایی دامپزشکان با اصول مدیریت بیماران سوختگی میتواند نقش مهمی در کاهش مرگ و میر، جلوگیری از عوارض و بهبود کیفیت زندگی حیوانات مبتلا داشته باشد.