مسمومیت گربه با گل لیلیوم

گیاه لیلیوم؛ گلی پرطرفدار و زیبا، اما کشنده

گل لیلیوم یکی از پراستفاده‌ترین گیاهان زینتی است که انواع خاصی از آن می‌تواند برای گربه کشنده باشد. از آنجایی که این گیاه بیشتر در خانه‌ها و مهمانی‌ها استفاده می‌شود، گربه‌های خانگی بیشتر در معرض خطر هستند. این گیاه می‌تواند باعث نارسایی حاد کلیوی شود و تمام قسمت‌های آن، از جمله گل، برگ و ساقه، برای گربه خطرناک هستند. حتی اگر گرده و ذرات گیاه از طریق بوییدن یا لمس روی بدن گربه بنشیند و گربه بدن خود را بلیسد، می‌تواند مسموم شود. متاسفانه تا امروز ماده‌ی سمی اصلی این گیاه شناخته نشده و احتمال می‌رود ناشی از روند متفاوت متابولیسم لیلیوم در بدن گربه باشد. این گیاه فقط برای گربه کشنده است و برای سایر گونه‌ها خطر جدی ندارد؛ در سگ فقط می‌تواند حالت تهوع موقت و گذرا ایجاد کند.گونه‌های متنوعی از لیلیوم می‌توانند برای گربه سمی باشند، از جمله لیلیوم آسیایی (رایج در گل‌فروشی‌ها)، لیلیوم ببری، و لیلیوم استر.علائم دیده‌شده در مسمومیت با لیلیوم شامل این موارد است: علائم گوارشی، بی‌حالی، پرادراری، پرنوشی، آزوتمی، گلوکوزوری (وجود قند در ادرار)، پروتئینوری، و در موارد شدید، الیگوری و آنوری.در صورت تشخیص زودهنگام، می‌توان پیش‌آگهی خوبی پیش‌بینی کرد. با تخلیه و پاک‌سازی معده و روده، همراه با درمان حمایتی و مایع‌درمانی تا ۴۸ ساعت، نرخ زنده‌مانی می‌تواند به نزدیک ۱۰۰٪ برسد. گربه‌های نجات‌یافته ممکن است دچار اختلال مزمن کلیوی باقی‌مانده شوند. علائم آسیب حاد کلیوی طی ۲۴ ساعت پیشرفت می‌کنند، و تاخیر در شروع درمان می‌تواند نرخ بقا را به‌طور قابل‌توجهی - گاه تا نیمی از حالت تشخیص زودهنگام - کاهش دهد.

لیلیوم برای چه گونه‌هایی خطرناک است؟

گربه گونه‌ی آسیب‌پذیر نسبت به لیلیوم است، و بروز سندرم نفروتوکسیک در گربه مستقل از سن، جنسیت، یا استعداد نژادی است. در سایر گونه‌های آزمایش‌شده (موش و خرگوش)، حتی با دوز ۱.۵ برابر وزن بدن حیوان، سمیتی مشاهده نشده است. در سگ نیز فقط اختلال گوارشی کوتاه‌مدت ایجاد می‌کند که سریع برطرف می‌شود و خطر جدی ندارد.

توکسیکوکینتیک گیاه لیلیوم

مکانیسم دقیق سمیت این گیاه همچنان ناشناخته است. احتمال داده می‌شود طی هضم و متابولیسم لیلیوم در بدن گربه، متابولیت‌های سمی تولید شوند که باعث آسیب حاد کلیوی می‌شوند. تمام قسمت‌های گیاه، حتی آب گلدان آن، سمی است و مقدار کمی از آن هم می‌تواند کشنده باشد. جذب آن در بدن نسبتاً سریع است و علائم سمیت به‌سرعت ظاهر می‌شوند؛ این ماده به سلول‌های اپیتلیال توبول‌های کلیوی آسیب می‌زند و باعث نکروز و ریزش این سلول‌ها می‌شود.

علائم بالینی مسمومیت با لیلیوم

روند بروز علائم به‌ترتیب زمانی چنین است:

- ۱ تا ۳ ساعت پس از بلع: افزایش بزاق، استفراغ، بی‌اشتهایی، و بی‌حالی

- ۲ تا ۶ ساعت: ادامه‌ی استفراغ و افزایش بزاق. این استفراغ معمولاً بدون نیاز به درمان طی همین بازه فروکش می‌کند - و دقیقاً همین بهبود زودهنگام می‌تواند فریبنده باشد. صاحب گربه ممکن است گمان کند وضعیت رو به بهبود است، در حالی که در پشت این آرامش ظاهری، کلیه‌ها همچنان در حال آسیب دیدن هستند

- ۱۲ تا ۳۰ ساعت: بروز پرنوشی و پرادراری، که نشان‌دهنده‌ی آسیب کلیوی است؛ در این مرحله ریسک دهیدراتاسیون حاد بالا می‌رود

- ۲۴ تا ۴۸ ساعت: احتمال از‌کارافتادگی کامل کلیه‌ها و بروز آنوری، که نشانه‌ای بسیار جدی و نگران‌کننده است

- ۳ تا ۷ روز: در صورت عدم مداخله‌ی درمانی، علائم شدیدتر شده و در نهایت می‌تواند به مرگ گربه منجر شود

ضایعات بافتی و پاتولوژیک لیلیوم در گربه

لیلیوم موجب اثرات کلیوی و احتقان عمومی بدن می‌شود. احتقان کلیوی، تورم کلیه، و ادم پری‌رنال تقریباً در تمام موارد مسمومیت با لیلیوم دیده می‌شود. همچنین احتقان خفیف ریوی و گوارشی و کم‌رنگ شدن کبد می‌تواند به اورمی شدید به‌دنبال آنوری منجر شود.

پروتکل درمانی مسمومیت با لیلیوم

مهم‌ترین عامل در این مسمومیت، مانند اکثر مسمومیت‌های دیگر، زمان است. اگر ظرف حدود ۶ ساعت اول پس از مواجهه، پروتکل پاک‌سازی دستگاه گوارش (شامل ایجاد استفراغ، تخلیه‌ی معده، و تجویز زغال فعال) انجام شود، می‌توان به‌طور قابل‌توجهی از پیشرفت آسیب حاد کلیوی جلوگیری کرد. اگر بیش از ۶ ساعت گذشته باشد، ممکن است نیاز به دیالیز باشد؛ مایع‌درمانی وریدی نیز باید به مدت ۴۸ ساعت ادامه یابد.

تشخیص تفریقی مسمومیت با لیلیوم

- سایر سندرم‌هایی که منجر به آسیب حاد کلیوی می‌شوند

- در مراحل اولیه، هر عاملی که باعث اختلالات گوارشی شود

- عفونت‌های کلیوی

- مشکلات متابولیک کلیوی

- بروز حاد یک بیماری مزمن کلیوی

- مسمومیت با گیاهان حاوی کریستال‌های محلول اگزالات

- مسمومیت با گیاهان حاوی اسید بوریک

- مسمومیت با اتیلن‌گلیکول

پیش‌آگهی و پیشگیری

پیش‌آگهی تا حد زیادی بر اساس شدت علائم و عوارض موجود در زمان شروع مایع‌درمانی قابل پیش‌بینی است. گربه‌هایی که در مراحل اولیه‌ی مسمومیت سم‌زدایی می‌شوند و مایع‌درمانی دریافت می‌کنند، پیش‌آگهی خوبی دارند. در مقابل، گربه‌هایی که با تاخیر به کلینیک می‌رسند یا دچار آنوری کامل شده‌اند، پیش‌آگهی محتاطانه‌تری دارند. مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه، دور نگه‌داشتن کامل گیاهان جنس Lilium و Hemerocallis از دسترس گربه‌های خانگی است - حتی آب گلدان حاوی این گیاهان نیز باید دور از دسترس باشد.

منابع:

- MSPCA-Angell — Lily Toxicity: The Potentially Fatal Danger to Cats

https://www.mspca.org/clinical/lily-toxicity-the-potentially-fatal-danger-to-cats/

- UC Davis School of Veterinary Medicine — Lily Toxicity in Cats

https://healthtopics.vetmed.ucdavis.edu/health-topics/feline/lily-toxicity-cats

- Cats.com — Lily Poisoning in Cats: Symptoms, Diagnosis & Treatment

https://cats.com/lily-poisoning-in-cats

- To A, Davila C, Stroope S, Walton R. Case report: Resolution of oligo-anuric acute kidney injury with furosemide administration in a cat following lily toxicity. Frontiers in Veterinary Science, 2023.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10354244/